"Yüz bin can oldu heba"

Son günlerde Corona salgını hepimizin gündeminde. Hızla yayılan bu hastalık insanları evlerine kapattı. İnsanlık doğadan çaldığı dengenin hesabını ödüyor bugünlerde.

Dünyada değişik zamanlarda ve değişik yerlerde salgınlar baş göstermiş. Ölenler olmuş, ölüleri soyanlar olmuş ama hayata kalanlara destek olanlar da olmuş. Yaşanılan zor günleri kayıtlara düşenler de tabii...

Bazı marketlerde maya bulunmuyor. Un bulunmuyor. Kuru bakliyat bulunmuyor. Oysa eve misafir de gelmeyecek, sosyal izolasyondayız. Herkes kendini çok güvendiği evlerine kapattı. Halbuki daha birkaç ay önce göçük altında kalmaktan korkan da bizdik.

Ölümle satranç oynamak

Karantinalı günlerde izlenecek film arıyordum. Rastladığım güzel bir yapımdan bahsetmek istiyorum bugünkü yazımda; Det Sjunde Inseglet, Türkçesi ile Yedinci Mühür.

Ingmar Bergman tarafından çekilmiş 1957 İsveç yapımlı bir film. Aynı yıl Cannes'tan Jüri Özel Ödülü de almıştı Bergman Yedinci Mühür ile.

Vebanın her yeri sardığı bir zamanda geçiyor film. Ölümün insanların teninde soluklandığı bir dönemde. Ölüm ile satranç oynayan bir Haçlı şövalyesi ile karşılaşıyoruz.

Son günlerde dünya ölümle satranç oynuyor. Kimin kazanacağını film bize söylüyor tabii ki ama devletler sıkı tedbirler alıyor. Sanırım şimdilik ölümü erteleyeceğiz.

"Öldürmek öpmektir"

İnsanlar sadece fiziksel biçimde mi ölür? Yoksa öldürmek öpmek midir? Sevgiden mülhem bir tarafı var mıdır? 

İnsanın elleriyle tahrip ettiği her şey gün gelip sözcüklerde mühürlenir. İşte o zaman neler olur? Kan kusan yaratıklara mı dönüşür herkes?

Pontypool, küçük bir kasabanın adıdır aslında. Ancak küçük bir kasabada garip şeyler olmayacağını kim söyleyebilir ki? Bruce McDonald sözcükler yoluyla bulaşan bir salgın hastalığı anlatıyor. Pontypool... Pontypo... Ponty... Pont... Po... Typoo...

Ölümle satranç oynayan insanların sadece başkalarının ölümüne neden olduğunu gözler önüne seriyor film. Tıpkı Lawrence ve Arabistan arasındaki "Kill is kiss" trajedisinde olduğu gibi.

Karantinalı günlerde Daniel Defoe'ya ve Veba Yılı Günlüğü'ne değinmeden yazımı bitirmeyeyim diyorum. Kitaptan bir dörtlükle veda ediyorum size.

"Yıl altmış beş, Londra,

Dehşetengiz bir veba,

Yüz bin can oldu heba,

Ben ise hala hayatta!"

Mühür: Tezer

Beşiktaş’tan evime doğru yola çıktım. Abbasağa yakınlarında eski bir gazeteciyle sohbetten evime dönüyorum. Kırmızı iki katlı İETT otobüsündeyim. Az sonra dökülecek izlenimi veren pencereler zangır zangır sarsılıyor. Gazi Mahallesi yakınlarındayım. Bir çöplük ve arkasında yarım kalmış inşaat bana bakıyor. Ben pencereden onları izliyorum. Araba manevra yapıyor, metro kazısı sona yaklaşmış. Çöplüğün kenarındaki, Mart’ın kazma kürek yaktıran havasına kanmış orta boylu şeftali ağacı, pembe çiçekler vermiş. Hangisi bu şehrin gerçeği henüz kestiremiyorum. Görüşmede konuşulan sahneler, off the record bilgiler geliyor aklıma. Beyoğlu sokaklarında yürüyen sarhoş bir kadın hayal ediyorum. Tıpkı şuradaki şeftali ağacı gibi buruk ve kaçıyor. Çöplüğün hemen kenarında açmış. Çöküntüleri metro kazısına eşdeğer; derin. Ne kadar anlatsa, bitmeyecek, haykırsa, sönmeyecek, kanayan, alev alev yanan bir yara. Bir yangın…

İşte bu kitap! Henüz okuyucuya kapılarını yeni açmışken bile, çöplüğün şeftali ağacına olan özlemi, kazı çukurunun ağaca hem çok yakın hem oldukça uzak durması, Özlü’nün dalgaların serin esintisine koşması gibi ve bize Çocukluğun Soğuk Geceleri’nden çıkış biletini sunuyor. Gecenin en karanlık ve soğuk dakikalarını yaşatıyor adeta. Sevgisizliğin sonunu(!) Akdeniz’de getiriyor. Ilık ılık esen rüzgarların eşlik ettiği makiler canlanıyor. Kitap bittiğinde ısınıyor muyuz? Güneş doğuyor…

Eseri okurken önce yüzeydeki fikri takip ediyoruz. Kitabın kenarına ikinci okumada irili ufaklı notlar düşüyoruz. Eskiler buna derkenar dermiş, ben de geçen yıllarda öğrendim. Mesela bu kitabın sayfaları akarken, kitap mı okuyorum yoksa Özlü ile Taksim’in Cennet Bahçesi’nde portakal suyu mu yudumluyoruz ayırt edemiyorum. Fatih Çarşamba’nın şen sokaklarında hayatın akışkanlığına, bir çakıl taşının kayganlığına sessizce bakan, tıpkı kitabın kapağındaki gibi, sözcükleri kendine muhbir edinmiş, bir çift göz. Bazen çocukça, muzip...

Özlü henüz hayattayken yayınlanan üç kitabından biri, elimdeki mavi kapaklı eser. Çocukluğun Soğuk Geceleri’nden önce hiç roman yazmadığı bilgisine ulaşıyorum. Edebiyatımızın lirik prensesi diye anılıyor bazı insanlar tarafından. Oysa kabarık etekli ceplerinde mendiller taşıyan ağlak bir kadından çok daha fazlası. Satır aralarına indiğinizde ölmeye yatabilirsiniz, kendinizi ölümü beklerken bulmanız muhtemel. Eser mi Özlü’yü anlatıyor yoksa Özlü mü eseri anlatıyor karar vermek güç. Yapıt ile müellif arasında kurulan ender bir vahdet haline tanık oluyoruz.

Bunni'nin yeşil ipeklisinin sandıkta durması rahatsız ediyor. Cenaze başında Süm ile iç geçiriyoruz. Ne olacaksam eksiksiz olmak isterim, diye cevaplıyoruz dünyanın bize sunduklarını. Eski kıyafetleri, kötü kokan yemekleri, düzensizliği, ölümü değil bütün bunlara rağmen hayatın bize sunduğu nimetlere gözlerimizi kapatmadan normal ölümü bekliyoruz.

Özlü hiç intihar etmiş midir? Yurt dışında okuduğu dönemlerde çeşitli hastanelere yatırılıyor çıkarılıyor ama akciğer kanserinden hayata gözlerini yumuyor. Genç yaşta. Babası Sabih Özlü, sosyal bilgiler öğretmeni. Kendi halinde bir adam olduğu hakkında rivayetler var. İncirlerle doldurulmuş bir tabak gibi durgun. Sevdiklerine kendini ve içindekileri sunmayı görev edinmiş.

Yapıtın cinselliğe yaklaşım tarzı eleştiri alıyor. Aslında yapıt bundan çok daha fazlasını ihtiva ediyor. Satır aralarında, Özlü’nün yaşamından, birebir olmasa da gerçeğe son derece yakın sahneler çiziliyor. Özne ve nesne arkasındaki diyalektiğe odaklandığımızda, bize çok şey öğretebilir. Özlü’nün ağabeyi, eşi, anne ve babası ne yapmış? Kızmışlar mı? Bunlar mevzunun dedikodu tarafı olmakla beraber hayat, intihar ve yaşama tutunma arayışları arasında. Ve hastane koridorlarında. Koşarak çevremizi sarıp sarmalıyor. Ölüm gerçeğini görürüz. Ahlak ile ahlaksızlığın, sağ ile solun, sevgi ile sevgisizliğin, aile ile bireyin, itaat ile isyanın, sorumluluklar ile boş vermişliklerin, siyah ile beyazın, gece ile gündüzün, ev ile sokakların, Akdeniz ile gökyüzünün, delilik ile aklın tam ortasındayız. Araftayız. 'Ben'deyiz. Çünkü Tezer hiçbir yere ait olamayanların yazarı.

"Babamla annem arasında hiçbir sıcaklık, hiçbir sevgi yok gibi. Annem onu erkek olarak hiç sevmediğini her davranışıyla belli ediyor. Bütün küçük burjuvalar gibi sorumlulukların zorunluluğu ile bağlılar birbirlerine. Her sabah ve her gece öylesine sevgisiz ki."

Hemen hemen bütün kadın yazarların kendini merkeze alarak yazdığını dile getiren eleştirmenler tarafından Özlü "yazın mührü olan kadınlardan" şeklinde tanımlanıyor. Oysa kendi tecrübesini merkeze almayan insan var mıdır ki bir yazar olsun?

Araf 26 Mart 2019 14 Mart 2020

Kitaplık'tan Bir Gemideyiz

Her hafta Cuma günü Kitaplık'tan bir gemi ile engin sulara açılıyoruz. Bu hafta Cuma akşamı saat 18.00'de Tezer Özlü konuşacağız.

Dinlemek için: http://radyo.medipol.edu.tr/

Esen kalın...

Duman

Zaman, artık eskiden olduğu gibi ağırdan almıyor, demişti bir büyüğüm. Evet, gittikçe hızlanıyor, hızlandıkça da bizleri yutuyor bu mefhum. Özellikle de dış dünya ile bağlantımız arttıkça daha da hızlanıyor.

Bozuk paraları harcar gibi harcıyoruz zamanımızı. Geleceğe dair belirgin planlarımız olmadan kayıp gidiyor ellerimizden dakikalar, saatler, günler, aylar... Oysa ne kadar kıymetli bir şey...

Galiba hata ettiğimizi anlamak ve zamanımızı hesaplı kullanmak için yaşımızın ilerlemesi gerekiyor, biz gençlerin. Günün birinde geri dönüp baktığımızda keşke şuna da vakit ayırsaydım diyen orta yaşlı ve yaşlı tanıdıklarımıza benzememek için erkenden gelen bir farkındalığa ihtiyacımız var.  Erkenden de değil aslında. Tam yeri ve zamanında gelmiş olacak, idrak ettiğimizde. Hak ettiğimiz kadar pişman olacağız demektir bu yani hakkımız neyse zaman bize onu verecek. Burada birbirinin içine geçmiş zincir halkaları mevcut. Fakat bu halkaların en başında idrak, şuur, bilinç diyebileceğimiz yetenekler yer alıyor. Zamanı yönetememenin ve pişmanlığın en büyük panzehri akıl olmalı... Amaca yönelik gerçekleştirilen eylemler ile eğlencelerimizi bile beslenebileceğimiz bir yapıda kursak mesela... Boş vakit kavramını belleklerimizden çıkarıp daima yenilenme düsturuna geçsek... Belki kendimize ve kendimizden sonraki insanlara yani geleceğe bir 'şey'ler bırakabiliriz?..

Bir insanın kendisini ölüme götüren sigarasını yakması gibi zamanımızın aleyhimize işlemesi sigarayı yakan bilince bağlı. Aynı insan, dumanı ciğerlerine çekmeye de bilirdi? Ölüme davetiye çıkartacağını bildiği halde bunu yapıyor olması zamanı düşmanı haline getirmesi demek olmuyor mu? Belki anlık zevklerimizi ve ihtiyaçlarımızı ayırt etmek için bir turnusol kağıdına ihtiyacımız vardır. Böylece düşkünlüklerden bilgeliğe giden bir yol inşa edebiliriz belki?.. Hiç sigara içmeyen birisi için duman ihtiyaç mıdır?

Bereket

Çimleri süpürüp gelen rüzgar
Uzaklardan getirir bir haber
Güneşin kaçırdığı gecelere refakat ederken dolunay
Ve dereler akşamı yarıp gelirken
Çimleri süpürüp gelen rüzgara karışır
Zaman gibi
Güneş de ay da birbirini takip eder
Ayşe, Fatma ananın eli bereketi gibi

Mürüvvetmend

Uyandırma Seansı

Yerinden kalkıyor ve masanın köşesindeki bilgisayarımdan bir parça açıyor. Yumuşak başlayan müzik gittikçe keskinleşiyor. Dünyanın bir bebeğe uçuşan melekler olarak görünmesi gibi... Büyüyoruz... Ve... Melekler balıklara dönüşüyor. Bazıları köpek balıklarına dönüyor.
Birileri şeytanı canlandırmak zorunda. Sağa ve sola yaylanarak odanın içerisinde yürümeyi deniyor. Kollarıyla önce yarım daireler çiziyor. Ardından yükselen tını ile beraber yerinde dönüyor. Kollarını döngünün esintisine emanet ediyor. O dönüyor... Dünya dönüyor... Gezegenler dönüyor... Ve ben... Dönüyorum... Omuzlarında türemiş umut çiçekleri var. Yerle bir olacak bu buz dağının yamaçlarındaki küçük gelincikleri andırıyor. Buz dağlarında gelincikler açabilir mi?.. Haydi söyle! Buz tutmuş bir ruhta çiçek açabilir mi?.. Omuzları ile geriye doğru oval hareketler yapmayı deniyor, beceriksiz. Sonunda dengemizi kaybedip yere kapaklanıyoruz. Kahkahalar patlatıyoruz halının ortasında. Memleketin göbeğinde bombalar patlar gibi... Acımasızca gülüyoruz... Şarkıya bir yerde eşlik ediyor Reyhan. "I will lead you to a better place"... İçimdeki şeytanı öldürmedim henüz... O ise daha iyi bir yere ulaşmak için çağırıyor. Beni çağırıyor. Beni... Belki seni ve suçlu ellerini... Şeytanını çağırıyor. Katilini çağırıyor. Seni çağırıyor. Riyakarlığını çağırıyor. Adalet terazisinin öbür tarafında olsa hiç yakalanmayacak kadar 'asil' olduğun için seni. Evet seni çağırıyor hıyar ağası. Themis'in buz kesmiş duygularında bulduğu için beni... Kan kokan sokaklardan çekmek için beni günahlarına ceza kesmek için seni... Cennete çağırıyor ama şeytan cennete giremez ki?.. Daha iyi bir yere gidelim istiyor. Halbuki şu evin içi kadar rahat edebileceğim başka bir yer var mı? Gecenin karanlığı üzerimize çöküyor. Şeytana benziyoruz yahut karanlıktaki melekler şeytanlaşıyor. Bu gece köpek balıkları ile savaşacağız Reyhan. Kan akacak bu gece ve köpek balıkları kazanacak. Çığlıkları fezayı delip geçecek insanların kanı akacak Reyhan. Kan akacak bu gece... Ama kimin kanı?.. Tutalım çekelim o delikten. Kurtaracak kadar temizse ellerimiz. Hayır, bir kadın ölecek bu gece. Ve bu bir intihar olmayacak. Ben öleceğim Reyhan hissediyorum. Kalbim boşalıyor. "Free from the sorrows" Sesleri duyabiliyorsun değil mi? Hey sen!.. Çığlıklarımızı duyabiliyor musun? Elimden tutsan ve beni ışıklar ile yıkasan... Kulak ver. Köpek balıkları kazanacak diyorum. Kulak ver. Ellerim kirlenecek. Bıçağı bana ver. Ekmeği sen doğra. Bana bıçağı ver. Ellerim kirlenecek. Bana ver. Adalet ellerimin arasında. Namus dediğin beyin kıvrımlarımda. Buraya gel. Cezanı ben vereceğim. Yanıma gel. Cezanı vereceğim. İstediğini vermeyeceğim! Cezanı vereceğim. Temizlenemeyeceğimi biliyorum Reyhan... Çünkü göğsüm yarılalı, yüreğim kuruyalı çok vakit oldu. O masumiyete erişemeyeceğim asla. Cehennem kalbimi kora çevirdi. Alevler arasında küle döndüm. Yanmak için ölümü beklememizin ne anlamı var Reyhan? Bu kadar namussuzla aynı ortamı soluyamam. Gülümsemek sadakadır diyen dinin insanları birbirine tecavüz ederken, kul hakkı yerken, masumları katlederken, savaşırken, israf ederken, adaleti bozarken ben gülemeyeceğim Reyhan. Görüyorsun değil mi? Sadaka veremeyecek kadar fakiriz. Söyler misin? Kişi başına düşen milli gelirden çok mu yüksek bir yerde insanlığımız?
Dinleyecek gücünüz yok. İnsanlığınızın ardından küllerimi de savurun gitsin. Senin kadar içten gülemeyeceğim hiçbir zaman. İki yüzlü, yalancı ve küçük götlü bir solucan... Yaşamaktan, şu küçücük evden çıkmaktan, insanlarla konuşmaktan korkuyorum. Çıplak ayaklarıyla yanıma oturan o saf genç kız... Saç tokası İş çıkışıydı ben de peronlardan atladım bir otobüse eve gelme telaşıyla. Az sonra karalar içinde bir kadın bindi otobüse yanında çekiştirdiği bir genç kızla beraber. Genç kız demeye bin şahit... Saçlarını alnına çok yakın bir yerden lastik toka ile bağlamış, uzun basma eteğin üzerine ince bir hırka giymiş... Boynunda küçük bir çocuğun elinden çıkmış basit bir kolye ve ayakları çırılçıplak... Annesi arka koltuğa oturuyor. Havva ise tüm sessizliğiyle yanıma yerleşiyor. Çıplak ayakları sokağın bütün kirini toplamış. "Havva yanıma gel." diyor annesi. Genç kız omuz silkeleyerek isyankar bir çıkış yapıyor. Kulaklığımı takıyorum ve oynatma listemden rastgele bir parça seçiyorum. Parçanın ilk cümlesi neydi biliyor musun? "Her şeyi istediğimi söylüyorsun" Doğru tahmin ediyorsun, In Flames... Beni takip et diyorsun... Halbuki tam benim olduğum yerdesin. Umut istiyorsun, bende umut kalmadı Reyhan. Umudun neliğini tartışmamız gerekiyor seninle. Ardından yeni bir umuda gebe kalmalı dünya. Belki yüce dağların ardından yeni bir güneş doğar birgün ve tüm alem nizama duruverir. Belki senin rahmine düşer dünyayı kuşatır sonra. Havva mırıltılar çıkarıyor ağzından. Şarkı ufak tınılarda sürerken annesi susturmayı deniyor genç kızı. Sağ elini dudaklarıma uzatıyor. O gün makyajımı silmeden çıktım ofisten. Nefret ederek makyaj yapıyor küfürler sayarak siliyorum suratımdan. O gün unutmuşum işte... Havvacığım da beğenmiş rujumu. Belki yakıştığından, belki kendine yakışacağını düşündüğünden?.. Kim bilir? Annesi tutuyor kolundan genç kızı sürükleyerek indiriyor otobüsten. Kadın oldukça haklı. Bebeklerden bile medet umacak kadar ufalmış insanların arasında Havva'nın kırmızı ruj sürmek istemesi büyük ayıp. Ne de olsa tavuklar bile dişi değil mi?.. Bir tavuğa tecavüz edebilecek kadar yerlere düştü onurunuz değil mi? Belki hafif kız muamelesi görecek engellerine rağmen... Gerçekten merak ediyorum; algılarımızın bize biçtiği minicik alanı ve daha engelli olduğumuzu kabul edebilecek yüreğimiz var mı? "Yanıma gelsene niçin uzakta duruyorsun?" "Geliyorum." "Sen gelene kadar şarkı bitecek haydi biraz daha hızlı." Yaramaz kız çocuklarını andırıyor her hareketi. "Demin bir ses geldi kulağıma Ayral..." "Ayral iyi misin?" "İyi misin?" "İyiyim, ne dinlesek acaba şimdi?" "Evet!.." Kikirdeyerek yeni şarkıyı açıyor. Evim, yüreğim alevlerin içinde yeniden hayat buluyoruz birlikte. Reyhan'ın dokunuşları yaşamsal enerjiyi topluyor bir merkezde. Dağıtıyor var gücüyle tüm evrene. İyi ve kötü dinlemeden. Sarkan memesinden taşıyor koca evreni sarıveriyor oluk oluk süt. Varlık borçlanıyor ona.
"Dünyanın seslerini duyabiliyorum."

"Duvarlara kazıdığım işaretlere gömülü ruhumun enkazı."
"Bu işi biliyorsun güzellik."
Duvarlarda çocukluğumu anımsatan görüntüler belirip kayboluyor. Tıpkı titrek ışıklı bir fener gibi. Ne zaman gelip gideceği belli olmadan...
"Follow me, don't be afraid" "Hayır bu önceki parçanın sözleriydi."
"Olsun sen yine de takipte kal!"
Çocukluğumdan gelen sesleri acaba Reyhan da duyuyor mu? "Buradayım, korkma."

"Telefonum mu çaldı acaba?"

"Bilmiyorum ki kontrol et istersen."
"Bir bakalım..."
Girişteki koridora fırlatılmış bir yığın eşyanın içersindeki telefonuma bakıyorum. Ekran ışığı yanıyor. Alıp içeri geçiyorum. Kendimi bulduğum ilk koltuğa bırakıyorum. Bilgeciğim mesaj bırakmış. Ah acaba bu sefer ne için titizlendi? Öte yandan Reyhan meraklı bakışlarıyla yanıma yaklaşıyor.
"Ayral?.."
"Bir saniye."

Ses kaydını yeniden açıp dinliyorum. Yağmur'a ulaşamadığını ve merak ettiğini söylüyor. İyi şeyler olmadığına artık eminim. Nerede olabilir?.. Bilmiyorum... Tuşluyorum yanıtımı... Bilmiyorum... "Ayral!"
"Bilmiyorum."
Geldiğim son nokta ne biliyor musun? Beyninin içinde yaşamaktan, kendini tezine adamaktan öteye gidememiş bir hiç... "Haydi biraz dinlenelim."

"Niçin yüzün asık? Bak ne güzel dans ediyoruz."
"Hayır dans etmiyoruz."
"Tut şöyle kolumdan."
"Anlamadım."
"Sen tut..."

"Şu nedir?"
"Bilgisayarı karıştırmadan önce izin alman gerekmez miydi?"
"Başlığını neden yazmadın?"
"Kadın cinayetleriyle alakalı canım. İlgini çekeceğini sanmam." "Neden?" "Kimse ilgilenmez böyle şeylerle Reyhancığım."
"BBC Türkçe'nin 2014 yılında yayınladığı bir video haberde bu cinayetler "Özellikle genç kızların ve kadınların, 'ailenin itibarını zedeledikleri' gerekçesiyle, akrabalarınca öldürülmesi." olarak tanımlanmıştır." "Sana kapat onu dedim!" Hışımla yumruklarımı havaya kaldırıyorum. Gözlerinde beliren korkuyu gördüğümde kendime geliyorum. "Bir kadını öldürmek için namus ve gelenekler yeterli midir?"
"Bilmiyorum sence?"
"İşte ben de bunu araştırıyorum."

Okumaya devam ediyor. "2000 yılı Birleşmiş Milletler Raporu'na göre her yıl en az 5 bin kişi töre cinayetlerine kurban gidiyor. Ancak insan hakları savunucuları bu sayının çok daha fazla olduğunda mutabık." "Kurbanların ortalama yaşı 23 diyordu aynı haberde." "Sadece kadınlar değil aynı zamanda erkekler de bu cinayetlere kurban gidiyordur bence."
"Evet, yaklaşık yüz maktulden onu erkek."
"Bir insan nasıl ailesinden birini öldürebilir?"
"Bazı feminist filozoflar cinsiyet belası diyor, bizdeki katmerli bela. Namus belası bu, intihar bile ettirir."
"Şark romantizmi, diyorsun."
"Kültürünün karanlığında boğulmak diyorum. Şark güneşin, kutlu günlerin, sevginin ve adaletin aynı bahçede boy verdiği bir dünya olmalı."
"Nasıl yani?"
"Kızlarını diri diri toprağa gömen adamlar artık namus diye uzatıyor namluyu." "Artık kalmamıştır böyleleri Ayral, çok karamsarsın."
"Bu beladan asla kurtulamayacağız Reyhan."
"Daha açık konuş."
"Davetsiz misafir gibi düşün. Biz tam yendik dediğimizde cahilliğin yeniden hortladığı bir memlekette yaşıyoruz."
"Ben vur dedim, sen öldürdün Ayral."

Gece iki buçukta kapı çalınıyor. Reyhan'a yanıt vermek yerine kapıya yöneliyorum. Dışarda kimsecikleri göremiyorum. Reyhan'ın ayak sesleri geliyor. Sağa bakıyorum, sola bakıyorum, merdivenleri bir iki basamak iniyorum... Yine de bulamıyorum kapıya vuranı. Biz yanıldık herhalde deyip geri dönüyorum. Reyhan elinde eski bir saç tokası ile bakıyor suratıma. "O nedir?"
"Ben de sana soracağım o nedir?"
"Saç tokası."
"Evet görüyorum."
"Bu bir saç tokası." "Senin mi?"
"Hayır, senin sandım ben de."
"Kimin o halde?"
"Bilmiyorum. Verir misin?"

Gecenin Soğukları

"Anan baban..."
"Baban nerede senin?"
"Anan baban nerede senin?"
"Nerede?"

Peronların sağındaki santurdan nihavend notaları geliyor. Eşlik ediyorum... Mırıltılarım motor seslerine karışıyor:

"Gönlümle oturdum da..." 
"...hüzünlendim..."

Otobüslerden ciğerlerime doluyor egzoz.

"Dağlar ağarırken..."
"...tepelerde..."

Yeryüzü ayaklarımın altından kayarcasına;

"...sen nerede..."

kaçıyorum.

"...o fecrin ağaran dağları nerede..."

Anılarımdan, kirli saçlarımdan, küçük kızdan, çingene kadından, pasaklı bebek arabasından ve kadınlığımdan.

Kaçıyorum.

"Sen neredesin..."

Kaçıyorum!

"...ey sevgili..."

Dolu dizgin kaçıyorum hepsinden. 

"...yaz günleri nerede?..."

Bir kum saatinin içine hapsediyorum zamanı. Dönüp dolaşıp aynı yerde sayıklıyor dakikalarım. 
Saklanıyorum.

Sorumluluklarına sırtını dönmüş herkes gibi... Vicdanım öylesine rahat ki... Dünya yansa da elimi sürmem. Merhem olmam bir yaraya. Bir feryada kulak vermem. Nidasından şifa damıtmam.

Kendimi eve atmam gerek. Bakıyorum, etrafta koşturan insanlar görüyorum. Ezilecekler... Ezecekler neredeyse birbirlerini telaştan. Neyin acelesi bu? Zaman... Galiba ofis ile alakalı bir şey değil. Sizin telaşlarınızla yakalamaya çalıştığınız şey... Bende akmıyor. Keşke becerebilse idiniz de tatmin etse idiniz doyumsuzluklarınızı.

Pek ala buna ne demeli? Uyumsuzluk mu? Bilemiyorum. Yerinde saymayı bile başaramayan adımlarımla geçiyorum hatıralarımın üzerinden. 

"Anan baban..."
"Anan nerede?"
"Senin baban nerede?"
"Senin anan baban nerede?"
"Neredeler?"

"Söyle!"
"Neredeler?"

Çatışmanın sınırları
Babaların kızlarına olan düşkünlüğünü acaba anneler de oğullarına karşı aynı özen ile gösterebiliyor mu?

Belki abartıyordur bile... Paşam diye sevilen bir kız çocuğu hiç gördün mü?

"Neredeler?"

Anneler ile kızları arasındaki ilişkinin dolayımlandığı baba çoklu çıkmazlar doğurur. Varlığının yüzde ellisinden fazlasını anasının doğurganlığına borçlu genç dişinin ilk rakibi kendi genlerinin yüzde ellisi civarında.

Başlangıçta hadım edilmiş oğlan çocuğu... Endişe... Neden pipimi kestiler?.. Evet... Cezalandırdılar beni... Yahut... Öyle olduğunu zanneden küçük kız...

"Anan baban..."
"Baban nerede?"
"Anan baban nerede senin?"
"Nerede?"

"Neredeler?"
"Söyle!"

Kirli saçlarımdan çekiştiriyor otuzlarının ortasında beş çocuk annesi halam.

"Anan baban nerede senin?"

deyiveriyor; oğlu.

Zaten, ne zaman görsem korkardım ondan. Geceleri odamıza izinsiz gelirdi çoğu kere. Kız kardeşimle bir olur saklanırdık. Ancak bir yolunu bulur rahatsız ederdi bizi. Pek ala bunu niçin yapardı? O zaman anlayamazdık...

Aklımız kesmezdi ki.

"Neredesiniz?"

Daha dördüncü sınıftaydım ve canla başla çalışıyordum. O zamanlar avukat olmayı isterdim. Çok isterdim. Babam da isterdi. Hem ben babamın üzülmesinden korkardım.

Çocukken...

Büyüdükçe geçti. Korkmaz oldum hiçbir şeyden.

Celal'den bile...

O ise babasının tamirhanesinde otururdu gün boyu. Caddeden geçen tüm kızları baştan aşağı süzerdi. Kadınlara mal muamelesi yapmaktan kaçınmazdı. Üstüne başına bakmaz bir de gider salça olurdu güzelim kızlara. Biraz bacakları görünmeye görsün... Kendine hemen pay çıkarır laf da atardı. Şehrin tüm kızları yaka silkmişti onun bu hallerinden. Keşke... Bir tek tavırları çirkin olsaydı keşke! Kirlenmiş kıyafetleri de ne kadar yıkanırsa yıkansın bir türlü temizlenmezdi. Eli yüzü de hep kirli görünürdü. Hem pis hem çirkin hem de yüzsüzdü.

İçi ayrı dışı ayrı kirliydi. Belki içinden dışına yansıyan bir pislik söz konusuydu. Annesi de bir güzel fırça atardı her akşam ona. Temizlemek istediğinden değil. Erkek annesi olmanın verdiği kudreti vurgulamak ihtiyacından... Üniversite sınavında da başarılı olamıyordu zaten.

Aramızda kalsın, beceriksizdi biraz.

Ayrıca gözlerinden çıkan menfaat ışıkları öylesine dokunur, rahatsız ederdi ki... Kaçardık ondan. Halbuki ince kaşlı, top sakallı, kabarık saçlı sempatik de bir oğlandı. Benden yaklaşık on yaş büyükçeydi. Her fırsatında elini belime koyardı. Halam da;

"Bak kız, ne çok sevdi seni ağabeyin."

derdi.

Kabus geçirdik bir yıl. Sonu hiç gelmeyecek bir kabustu sanki.

Ölmedik...

Ama eşiklerinden döndük ölümün...

O kovaladı biz kaçtık. Bir gün yakalanacak mıyız?.. 

Belki...

Bir kalleş kurşuna...

Adına namus deyip vururlar.

Belki bugün...

Çünkü bacaklarımızın arasında aradınız namusu...

Beynindeki uru aldıramayan adamları sünnet oldu diye Müslüman saydınız. 

"Neredesiniz!?"

Kabus
Üçüncü sınıfın sonunda babam köydeki eğitimden hayır gelmeyeceğini anladı. Ertesi yıl şehir merkezindeki okula geçirdi kaydımızı.

Parasızlığın ve namus belasının başımıza ördüğü ilk çoraptı halamın evinde kalmak.

Bir mayıs gecesi...

"Konuş!"

Kardeşim de ben de öylesine sıkılmıştık ki her gece saat yedi buçukta uyumaktan.

Günün neredeyse yarısını uykuda geçiriyorduk.

Evimizdeyken, geceleri babam bize portakal soyar yedirirdi kışları. Saat on olduğunda da öper yatağımıza yatırırdı. Gece eğer soğuk olursa -ki Erzurum'da sıcak kış geçirmenin hayali bile ayıptır- gelir üstümüze bir kat daha yorgan atardı. Bazen meyve yerine fındık, fıstık olurdu.

Az olurdu.

Parasızlıktan bize nasıl yeteceğini şaşırırdı hatta...

Ama baba sevgisiyle, aşk ile doyardı karnımız.

"Şimdi..."

"... neredesiniz?"

Uykuda peşimizi bırakmaz... Tatlı düşlerde portakal kabuklarından gemilerim ile Rusya'ya giderdik. Oradan demir alır Japonlar ile ticaret ederdik. Dönüşte paraşütümüz ile Hindistan'a iner bir tur yoga yapar, uçan halılarımızla evimize dönerdik. Gemi yok olurdu rüyanın ortasında. Uçan halı, paraşüt, uçak yahut tren... Hiç fark etmez... 
Yolcu nereye gitmek istediğini bildikten sonra...

Gemi ile de döner idik ara sıra... Babam kaptan olur biz de tayfası. Annem baş yardımcı. Neden hep onu baş yardımcı olarak görüyordum? 

Bilinmez.

Çocuk aklı işte...

Halbuki annem olmasa babam belini doğrultamazdı...

Halama geldiğimizden beri ruhsuz, iştahsız ve isteksiz geçiyor günlerimiz. Bir de rüyalarıma bir nene gelmeye başladı. Nene mi ana mı bir tuhaf gerçi. Yaşlı görünüyor ama çevik hareket ediyor. Son zamanlarda oldukça sık görür oldum.

O gece de rüyalarımın anası uyandırdı beni.

"Sizler!"

"Neredesiniz?"

Tuvalete gitmek için doğruldum yerimden. Evde bir aşure kokusu... Burnumun direğine dokundu. Saç tellerim arasından ayağa düştü. İnsanlık onuru gibi... Paramparça olmuş aynalar gibi...

"Ez geç!"

Çok da severim annemin kara buğdaylı aşuresini. Bazı zamanlarda içine darı da koyar... Darılı aşure o yıl sürpriz olurdu bize.

Sarıyı da darıyı da sevdirir annem.

Geçen yıl bizi halama uğurlamadan evvel de bir aşure kaynatmıştı. Kardeşimle sildik süpürdük... O kadar çok yedik ki! Kaç kase idi?.. Annem bile sayamamıştı. Keyfimiz yerine geldiğinde annem oturttu bizi karşısına.

Ela gözlerini iyice kıstı, burnunu kırıştırdı ve konuşmaya başladı:

"Bak Ayral'ım. Burası babanızın evi. Rahatınız yerinde. Yediğiniz de giydiğiniz de kimseye dokunmaz. Ama elin evi böyle olmaz. Elin ağzı durmaz yavrucuğum. Sabah yola çıkacaksınız. Halanız alacak sizi... Evine alacak... Yuvasında bakacak... Onu sevdiğinizi biliyorum. Hatta benden de çok seviyorsunuz ama elin evinden bana sizinle alakalı laf gelmesin. Kimse bana "Kızların şöyle" diye yakınmasın. El alemin diline düşersek rezil oluruz. Bir de saçlarınıza bit bulaşmasın. Ayral sen kardeşinin saçlarını da örersin. Bir de oğlanlarla göz göze bile gelmeyeceksiniz. Duymayacağım. Ders çalışın. Çok çalışın. İnsan olun diye gönderiyoruz sizi şehre." 

İçime bir şeyler oturdu.

"Neredesiniz?"

Annem neden bize güvenmiyor?

Neden şimdi bana el aleme bizi rezil etmeyin diyor? Bir şey mi yaptık acaba?

Laf eden mi olmuş köyde yoksa?..

Odanın kapısını açtım. Koridorun sonuna yürümem gerek lavaboya ulaşabilmem için. Yürüdükçe kokular yoğunlaşıyor.

Yürüyorum!

Burnuma bambaşka kokular gelmeye başlıyor.

Celal'in kahkahaları da...

Halamın sesleri kulağımda:

"Ye paşam! Yarasın!.."

Salonun kapısından geçmem gerekiyor. Kokulara kahkahalar karışıyor.

"Neredesiniz?"

Aile saadeti böyle bir şey mi?..

Kafamı kaldırıyorum. Mahmur gözlerle bakıyorum içeriye. Celal ayaklarını koltuğun tepesine uzatmış yatıyor. Halam masanın başında. Sofraya börekler, yemekler, aşureler dizilmiş güzelce. Masa örtüsü mor menekşelerle süslü. Boğazımda yumrular diziliyor. Ses çıkarmadan lavaboya gidiyorum.

Halam bizi niçin bu şekilde cezalandırmış olabilir?

Söyler misin anneciğim; sizin namusunuza laf getirecek ne yapmış olabilirim?

Pek ala halamı bundan sonra nasıl ciddiye alacaksınız? Hayır, onun yerinde başkası olsaydı da... Bu iki yüzlülüğü nasıl affedelim? Bu aymazlığın neresinden tutup bağrımıza basalım?

Cevap versene...

Bu bencilliğin neresine merhem sürüp rehabilite edelim? Topluma nasıl kazandıralım? 

Eve geldiğimde peruğumu çıkarttım. Jean pantolonum, beyaz t-shirtüm ve spor ayakkabılarımı geçirdim üzerime. Öylesine doygun hissediyorum ki... Kıyafetlerim ruhum oluyor -iş yerinde değilken-.

"Neredesiniz?"

Yanımdaki yaşlı teyze

"Son durağa geldik kızım insene!"

demeseydi evime de gelemeyecektim. Bir daha insanlar ile temas kurarken dikkat etmeliyim.

Sonra duraklar kaçırıyorum. Dinmiyor geçmemiş fırtınalarım... Geçmişe yolculuğum...

Her cuma akşamı evimin az ötesindeki küçük birahaneye uğrarım. Bu defa biraz gecikmeli gidiyorum. Yaşar ağabey boynundaki altın suyuna batırılmış taklit kolyesi ile karşılıyor. Her zaman ne kadar içiyorsam bugün de o kadar içiyorum. Bu defa kesmiyor, susmuyor zihnimin içindekiler... Susturamıyorum...

Madem seni ele geçiren bir şeyler var, yok etmenin de yolları var değil mi?

Gözüme kestirdiğim bir kadınla beraber dönüyorum eve. Güzel görünüyor ama biraz aklı eksik...

Yoksa?..

Kız çocuklarının beynini mi hadım ediyorlar daha ufacıkken?..

Kafasındaki koyu gri şalı ensesinde bağlamış. Göbeği açık bluzu ile bol kesim pantolonunu da beyaz papuçlar ile tamamlamış. Boynu bir fidanın gövdesi gibi... Dudaklarındaki ruj gülün en solgun tonlarından seçilmiş. Kemikli bir surat; gözlerinin altı çökük, parmakları çarpık, dişleri inci kolye...

Gözleri harmana yığdığımız otların renginden. Lacivert küpeleri ise gece penceremden izlediğim gökten süzülüp gelmiş... Konuvermiş kulağının memesine. Anahtarım tıngır tıngır... Sağa sola yalpalıyorum, yanımda yabancı bir kadın.

"Adın ne senin?"

diyorum kapıyı açarken.

"Reyhan"

diyor.

Salondaki deri koltuğa yığılıyoruz birlikte. Ardından bir kahkaha patlatıveriyor Reyhan.

Gülümserken bir nehir taşıyor ağzından. Yutkunmaya, kendini bastırmaya çalışıyor; beceremiyor. Kıkırdamaya doğru evriliyor sesler ancak asla durmuyor. 

"Başını açmak ister misin?"
"Aa, evet. Unuttum."

Kaykılarak başındaki iğneleri çıkarıyor. Ben de kalkıp bir bardak su içmeye gidiyorum.

"Evde şarap var mı?"

diye sesleniyor mutfağa yönelirken.

"Dolaptan alabilirsin."

Buzdolabının kapısını açıyor. Şişeyi ve raftan orta boy su bardaklarını alıyor. Parmak uçlarıyla basmayı deniyor. Dengesini arayan adımları mermere dokunuyor. Topuklarının pembesi yerini sarıya bırakıyor. Yoklayarak basıyor zemine.

Her an her şey olabilir. 

Dudaklarına değme şansı bulursun; şişenin...

Düşebilirsin!

İyiliğin kucağına veya çirkinin göbeğine.

Bir adamın...

Kadının kolları arasına.

Aşkla... Yok yok... Belki yalanlarla sarar.

Hatta dikenleri yüzüne batar bazen. Sarılmak ihtiyacından ses çıkarmayız.

Oysa kim ister sahte ninniler ile uyutulmak?..

Saçları salınıyor omuzlarına vuruyor.

Bakıyorum!

Teni toprak gibi. Bağrına basacak bir ırmak arıyor. Anaç; sevgi dolu elleri, etli ve kısa parmakları.

Çizsem?..

Bir güzel olur...

Ama asla dokunmak kadar olamaz.

Yoksa?.. Olur mu?..

Her baktığımda yeniden dokunurum.

Kalmazsa?.. Yanımda...

Yazayım o halde. Hem yazıp hem çizeyim. Her ihtimale karşı.

Ne diyorduk?

Her an her şey olabilir.
"Şuradaki kadın kim?"
"Kim?"
"Şu işte... Tuvaldeki... Kilolu olan."
"Bilmem..."
"Babaanneme benziyor."
"Hiç gördün mü ki?"
"Hayır..."

Biraz sessizlik...

"Iıı... Şey, beni de çizmek ister misin?"

İçimi mi okuyorsun güzellik? 

"Geç bakalım şöyle."
"Doldurayım bardakları..."
"Olur..."

Ortalığı kekik kokusu sarıyor. Üzümden yapılmıyor muydu bu?..

"Onunla gezerken terlemiyor musun?"
"Neyle?"

Deri koltuktan aşağı doğru kayan eşarbı işaret ediyorum.

"Hiç sorma ya..."
"Niçin takıyorsun?"
"Aksesuar."
"Hiç baskı yapmadılar yani?"
"Aman... Boş versene... Haydi çiz beni."

Boş eskiz kağıdım... Yumuşak uçlu resim kalemim ve Reyhan... Hepsi elimin altında.

İktidar benim!

Reyhan kafasını ileri doğru uzatıyor.

"Neden suyun içinde gezebiliyor?"

Sadece suyun içinde değil, duvarlarda da görüyorum. İçimi ne zaman korku sarsa, başım ne zaman sıkışsa yanı başımda bitiyor.

Celal...

Sanki adaletin terazisi şaştığında... Şahlanan atının sırtında nişan almış bir kadındı...

Tanrı tarafından yüceltilmiş.

Tıpkı İsa gibi...

O ne zaman gelse yer ve gök birbirine girercesine sarsılır. Ya da adalet dengesi bozulduğundan yer de gök de durulmazdı.

O da dengeyi bulmak için gelirdi. 

Ben hiç korkmazdım.

O geldikten sonra korkunun, endişenin yeri olmazdı gönlümde. Yüreğimdeki acıya... İntikam ateşine su serperdi.

"Hım..."
"Söylemeyecek misin?"
"I-ıı..."

Annemin aşure kokusu burnumda tüterken döndüm odaya. Yatağın köşesine uzanıverdim...

Ölümün kıyısından yelken açmak üzere sonsuza... Veya isyan çığlıkları ile koparırsın bir yaygara.

"Neredesiniz!?"

"Asası da var. Musa Peygamber mi yoksa?"

Bir kahkaha atıyorum.

"Ne çok merak ettin?"

Bu sefer olmayacak...

Pek sevgili anasının kucağına dönmek zorunda kalıyor. Celal... İki fesat ruh sarmaş dolaş...

O dünyada bana yer yok.

"Anlatsaydın..."

Reyhan'a yanıt vermek arzum ile Celal'in kadınlara bakışı arasında bir ilişki var. Bir dokunuş... Taciz bile olsa savunacak bir tarafını bulursunuz; çünkü roller çoktan dağılmıştır sizin için.

Kadınlar ve erkekler dünyamızdaki en büyük iki düşman aile midir yoksa? Aynı ailenin üyeleri bu nedenle mi yasaktır?..

Aynı cinsten gelen sevgi hangi kalıba sığar?

Celal'in bakışlarına kimin töresi göz yumar?

"Daha iyi bir fikrim var."